Bir programı kurmak birkaç saniye sürer; ondan tamamen kurtulmak ise çoğu zaman düşünüldüğünden daha uzun bir iş. Denemek için indirdiğiniz video düzenleyici, artık kullanmadığınız eski yazıcı yazılımı, bir kez açtığınız oyun istemcisi… Bunları "Kaldır" düğmesine basarak listeden silmek mümkün, ama diskte kalan ayar klasörleri, kayıt defteri girdileri ve arka planda çalışmaya devam eden servisler genellikle yerinde kalır. Zamanla bu kalıntılar hem depolama alanını kemirir hem de sistem açılışını yavaşlatır.
Aşağıda uygulama silme program kaldırma işini baştan sona, kalıntıları da hesaba katarak nasıl yapacağınızı anlatıyorum. Windows üzerinden örnek vereceğim, ama mantık macOS ve Android'de de büyük ölçüde aynı: önce resmi kaldırıcıyı çalıştır, sonra geride ne kaldığını kontrol et.
Kalıntı temizliğine geçmeden önce kaldırma işleminin kendisini düzgün yapmak gerekir. Yanlış sırayla ilerlemek, sonradan elle düzeltilmesi zor artıklar bırakır.
Bir program çalışırken kaldırılmaya çalışıldığında kaldırıcı, kullanımda olan dosyalara dokunamaz ve sessizce atlar. Bu yüzden ilk adım programı kapatmak, ardından görev çubuğunun sağ köşesindeki simge alanını kontrol etmek. Bulut senkronizasyon araçları, antivirüsler ve oyun istemcileri pencereyi kapatsanız bile orada beklemeye devam eder. Simgeye sağ tıklayıp "Çıkış" seçeneğini kullanın. Emin olmak isterseniz Görev Yöneticisi'ni açıp ilgili işlemin listede olup olmadığına bakın.
Windows'ta iki yol var: Ayarlar bölümündeki "Uygulamalar" listesi ve klasik Denetim Masası'ndaki "Program ekle veya kaldır". İkisi de aynı işi yapar, fakat bazı eski yazılımlar yalnızca Denetim Masası listesinde görünür. Bir program hiçbirinde yoksa kurulu olduğu klasöre gidip uninstall.exe veya unins000.exe dosyasını arayın; çoğu kurulum paketi kaldırıcısını kendi klasörüne bırakır.
Kaldırma sırasında karşınıza gelen "Ayarlarınızı ve kullanıcı verilerinizi saklamak ister misiniz?" sorusuna dikkat edin. Programa geri dönmeyeceksiniz ise saklamayın; asıl kalıntıların büyük kısmı tam olarak bu seçenekten doğar.
Bazı bileşenler ancak sistem yeniden başlarken kaldırılabilir. Kaldırıcı yeniden başlatma istiyorsa bunu ertelemek, dosyaların yarı silinmiş halde kalmasına yol açar. Aynı oturumda üst üste beş program kaldıracaksanız, en azından sürücü veya güvenlik yazılımı gibi sisteme derin müdahale eden olanlardan sonra bilgisayarı yeniden başlatın.
Kaldırıcı işini bitirdiğinde iş bitmiş sayılmaz. Ayar dosyaları, önbellekler ve otomatik başlatma kayıtları çoğunlukla yerinde durur. Bu aşamada sabırlı ve seçici olmak, rastgele "temizleyici" çalıştırmaktan çok daha güvenli.
Programların veri bıraktığı yerler bellidir. Dosya Gezgini'nin adres çubuğuna aşağıdaki yolları yazarak silinen programın adını taşıyan klasörleri arayın:
| Konum | Ne bulunur |
|---|---|
| C:\Program Files ve Program Files (x86) | Boş kalmış kurulum klasörleri, eklentiler |
| %AppData% | Kullanıcı ayarları, profiller, oturum bilgileri |
| %LocalAppData% | Önbellek, günlük dosyaları, geçici veriler |
| %ProgramData% | Tüm kullanıcılar için ortak ayarlar, lisans dosyaları |
| Belgeler klasörü | Proje dosyaları, oyun kayıtları, dışa aktarılmış ayarlar |
Bir klasörü silmeden önce içine bakın. Oyun kayıtları veya kendi ürettiğiniz projeler burada duruyor olabilir; bunları önce başka bir yere kopyalayın. Emin olmadığınız klasörleri doğrudan silmek yerine adının sonuna "_eski" ekleyip birkaç gün bekleyebilirsiniz. Bir sorun çıkmazsa gönül rahatlığıyla silersiniz.
Silinmiş bir programın başlangıç kaydı geride kaldığında Windows her açılışta olmayan bir dosyayı aramaya çalışır. Görev Yöneticisi'nin "Başlangıç uygulamaları" sekmesinde artık var olmayan girdileri devre dışı bırakın. Aynı şekilde Görev Zamanlayıcı içinde, kaldırdığınız programın güncelleme kontrolü için oluşturduğu görevler kalmış olabilir. Bunları temizlemek açılış süresine gözle görülür katkı yapar; Windows performansını konu alan rehberde de bu noktaya ayrıca değiniyoruz.
Kurulumu izleyip her dosyayı kaydeden ve kaldırma sırasında hepsini geri alan araçlar işi kolaylaştırır. Ancak bunların değeri, programı kurarken devrede olmalarına bağlıdır; sonradan kurulan bir temizleyici, geçmişte ne olduğunu tahmin etmekten öteye gidemez. Kayıt defterinde "yüzlerce hata bulundu" diyen araçlara temkinli yaklaşın. Kayıt defteri artıkları çoğunlukla zararsızdır ve toplu silme işlemleri çalışan programları bozabilir. Kayıt defterine elle dokunacaksanız önce dışa aktarma ile yedek alın.
Bazı programlar tarayıcıya araç çubuğu, sisteme sanal sürücü veya sağ tık menüsüne kendi girdisini ekler. Ana program gittiğinde bunlar kalabilir. Tarayıcınızın eklenti sayfasını kontrol edin, tanımadığınız uzantıları kaldırın. Aygıt Yöneticisi'nde "gizli aygıtları göster" seçeneğiyle artık takılı olmayan sanal donanımları da temizleyebilirsiniz.