Bir Excel dosyası boyut olarak büyüdükçe davranışı da değişir. Önce yavaşlar, sonra kaydırma çubuğu takılmaya başlar, en sonunda çift tıkladığınızda beyaz bir pencere açılıp "Yanıt vermiyor" yazısı çıkar. Bu noktada birçok kişi dosyanın tamamen bozulduğunu düşünüp yedeğe döner. Oysa çoğu durumda dosya sapasağlamdır; Excel onu açmaya çalışırken kendi kaynak sınırlarına çarpar. Bu yazıda tipik bir excel dosya sorunu yaşandığında önce neyi kontrol etmeniz gerektiğini, sonra da dosyayı hangi sırayla kurtarabileceğinizi anlatıyorum.
Doğru çözümü bulmanın en kısa yolu, sorunun kaynağını daraltmaktır. "Açılmıyor" ifadesinin altında birbirinden çok farklı üç durum yatıyor olabilir ve her biri farklı bir müdahale ister.
Bir dosyanın 40 MB olması tek başına problem değildir. Asıl yükü satır sayısı değil, hesaplanması gereken şeyler oluşturur. Bunların başında dizi formülleri, tüm sütuna uygulanmış DÜŞEYARA zincirleri, binlerce hücreye ayrı ayrı tanımlanmış koşullu biçimlendirme kuralları ve başka çalışma kitaplarına bağlı dış bağlantılar gelir. Excel dosyayı açarken bu bağlantıları çözmeye çalışır; kaynak dosya erişilemez bir ağ klasöründeyse pencere dakikalarca donuk kalır.
Hızlı bir test yapabilirsiniz: dosyanın bir kopyasını alın, uzantısını .zip olarak değiştirip içine bakın. xl/worksheets klasöründeki XML dosyalarının boyutları, hangi sayfanın şişkin olduğunu doğrudan gösterir. Tek bir sayfa diğerlerinin toplamından büyükse suçlu bulunmuş demektir.
Hâlâ 32-bit Office kullanan bilgisayarlarda Excel, sistemde ne kadar RAM olursa olsun yaklaşık 2 GB'lık bir adres alanıyla çalışır. Büyük bir dosya bu sınıra dayandığında program hata vermek yerine sessizce takılır. Dosya > Hesap > Excel Hakkında bölümünden sürümünüzü kontrol edin. 32-bit görüyorsanız ve 64-bit sürüme geçme imkânınız varsa, uğraşacağınız birçok yöntemden daha kalıcı bir çözüm elde edersiniz. Aynı anda açık duran diğer ağır programların da payı vardır; sistemin genel yavaşlığıyla boğuşuyorsanız Windows'u hızlandırmaya yönelik temizlik adımları burada dolaylı olarak işe yarar.
Bozulma belirtileri farklıdır: Excel dosyayı tanımadığını söyler, "biçim geçerli değil" uyarısı verir ya da açıldıktan sonra bazı sayfalar boş görünür. Genellikle kayıt sırasında kesilen bir işlem, USB'den doğrudan düzenleme veya ani elektrik kesintisi sebep olur. Bu durumda ayar değiştirmek yetmez, onarım gerekir.
Aşağıdaki sırayı takip etmenizi öneririm; en zararsız yöntemden başlayıp gerekirse ilerleyin. Her denemeden önce dosyanın bir kopyasını ayrı bir klasöre alın.
Amaç, Excel'i dosyayı açarken hiçbir şeyi hesaplamamaya ikna etmektir:
Hâlâ açılmıyorsa Excel'i güvenli modda başlatın: Çalıştır penceresine excel /safe yazın. Bu, eklentileri ve özel şablonları atlar. Dosya güvenli modda açılıyorsa suçlu bir eklentidir; Dosya > Seçenekler > Eklentiler bölümünden birer birer kapatarak bulabilirsiniz.
Dosya bozulmuşsa Excel'in kendi aracı ilk durak olmalı: Dosya > Aç ekranında dosyayı seçin, Aç düğmesinin okuna basıp Aç ve Onar'ı tıklayın. Önce "Onar", olmazsa "Verileri Ayıkla" seçeneğini kullanın. İkincisi biçimlendirmeyi kaybettirir ama sayıları kurtarır.
Bu da yetmezse veriyi Excel'e hiç açtırmadan almayı deneyin: